Materiały
Pasmanteria: co to jest i jakie wyroby obejmuje
Znaczenie i pochodzenie słowa, poprawna odmiana, historia rzemiosła oraz wyroby zaliczane dziś do pasmanterii.

Pasmanteria (wyroby pasmanteryjne, dawniej pasamony) to wyroby włókiennicze służące do obszywania, zdobienia i wykańczania odzieży, tkanin dekoracyjnych i mebli: taśmy, tasiemki, lamówki, sznury, frędzle, gumy. Słownik języka polskiego PWN podaje też drugie znaczenie słowa: sklep, w którym sprzedaje się takie wyroby.
Pochodzenie słowa i odmiana
Wyraz wywodzi się z włoskiego passamano i francuskiego passement, którym nazywano ozdobne obszycia i wczesne koronki. Od tego samego rdzenia pochodzą dawne polskie nazwy: pasamon na wyrób i pasamonik na rzemieślnika. Wytwórców nazywano też szmuklerzami, od niemieckiego Schmuck, czyli ozdoba.
W dopełniaczu, celowniku i miejscowniku słowo ma dwa „i” na końcu: producent pasmanterii, w pasmanterii. Zapis „pasmanteri” jest błędny. W bierniku poprawna forma to pasmanterię, a przymiotnik brzmi pasmanteryjny.
Historia rzemiosła
Ozdobne taśmy i obszycia wytwarzano już w starożytności, a szczególne znaczenie miały w Cesarstwie Bizantyńskim. Od wczesnego średniowiecza zdobiono nimi szaty liturgiczne i stroje uroczyste, od XVII wieku także obicia mebli. Wyrabiano je z jedwabiu i nici metalowych, rzadziej z wełny, lnu i bawełny, najpierw techniką tabliczkową, a później na specjalnych krosnach pasamoniczych.
We Francji cech pasamoników powstał w XVI wieku, a tytuł mistrza wymagał siedmiu lat nauki. W Krakowie pamiątką po tym rzemiośle jest Baszta Pasamoników, której obrona w razie zagrożenia miasta należała do cechu. W XIX wieku moda na ozdobne obszycia wróciła, a ich produkcję przejęły fabryki. W Królestwie Polskim rozwijała się ona razem z przemysłem włókienniczym Łodzi, zaliczonej w 1820 roku do osad fabrycznych i nazywanej później polskim Manchesterem.
Co zalicza się do pasmanterii
Tradycyjne wyroby pasmanteryjne to między innymi:
- taśmy tkane i tasiemki, gładkie lub wzorzyste;
- borty i lamówki do obszywania brzegów;
- galony, czyli taśmy z nicią metalową, zwykle srebrną lub złotą;
- sznury ozdobne, sutasz i lacet, czyli tasiemka pleciona używana na sznurowadła;
- frędzle, pompony i chwasty;
- gurty, czyli mocne taśmy tapicerskie;
- wstążki, koronki i guziki.
Współczesna pasmanteria przemysłowa obejmuje przede wszystkim wyroby użytkowe: taśmy odzieżowe i techniczne, gumy pasmanteryjne, sznurki i sznurowadła, lamówki oraz wszywki i metki. Ich wspólną cechą jest mała szerokość, od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów, oraz to, że stanowią część większego wyrobu: ubrania, buta, torby, mebla.

Sklep, hurtownia i producent
W języku potocznym pasmanteria to najczęściej sklep z nićmi, guzikami i tasiemkami sprzedawanymi na metry lub sztuki. Hurtownia pasmanteryjna sprzedaje te same wyroby w większych opakowaniach, zwykle z magazynu. Producent pasmanterii wytwarza je na zamówienie, według specyfikacji odbiorcy: w ustalonej szerokości, kolorze, wzorze i w sposób przygotowany do dalszej produkcji. Pojęcia używane przy takich zamówieniach wyjaśnia Słownik pasmanterii i tekstyliów technicznych.
Najczęstsze pytania
Co to jest pasmanteria?
To wąskie wyroby włókiennicze do obszywania i wykańczania odzieży oraz mebli, na przykład taśmy, lamówki, sznurki i frędzle. Tak nazywa się też sklep z tymi wyrobami.
Jak się pisze: pasmanterii czy pasmanteri?
Poprawnie: pasmanterii, z dwoma „i” na końcu, na przykład „producent pasmanterii”.
Skąd pochodzi słowo pasmanteria?
Z włoskiego passamano i francuskiego passement, oznaczających ozdobne obszycia. Dawniej mówiono po polsku „pasamony”.
Czy guma i sznurowadła to pasmanteria?
Tak. Gumy, sznurki, sznurowadła i taśmy należą do współczesnej pasmanterii użytkowej.
Źródła
- Słownik języka polskiego PWN, hasło „pasmanteria”, sjp.pwn.pl
- Wikipedia, hasła „Pasmanteria” i „Szmuklerz”, pl.wikipedia.org
- Wikipedia, hasło „Passementerie”, en.wikipedia.org
- Wikipedia, hasło „Łódź”, pl.wikipedia.org