Materiały
Wszywki i metki odzieżowe: rodzaje, funkcje i historia
Od podpisu krawca do obowiązkowej informacji o składzie: czym jest wszywka, jak się ją wykonuje i co musi zawierać.

Wszywka odzieżowa (także: metka odzieżowa, etykieta wszywana) to niewielki element z tkaniny, taśmy lub innego elastycznego materiału, przyszyty na stałe do wyrobu tekstylnego. Zawiera nazwę marki, rozmiar, skład surowcowy, instrukcję konserwacji albo inne informacje o produkcie. W odróżnieniu od metki handlowej, czyli kartonowej zawieszki usuwanej po zakupie, wszywka towarzyszy ubraniu przez cały okres użytkowania. Zwykle umieszcza się ją w części niewidocznej podczas noszenia: przy karczku, w szwie bocznym lub w pasie.

Funkcje wszywki
Wszywka wskazuje markę lub producenta i pozostaje na produkcie przez cały okres użytkowania. Podaje też informacje o wyrobie: rozmiar, skład włókien, kraj produkcji, numer partii i symbole konserwacji. W Unii Europejskiej oznaczenie składu surowcowego jest obowiązkowe dla wyrobów włókienniczych wprowadzanych do obrotu (zob. niżej).
Krótka historia metek z nazwą marki
Przez większość historii odzież szyto na miarę, a jej autor był znany klientowi osobiście, więc oznaczenie nie było potrzebne. Wszywka z nazwą twórcy pojawiła się, gdy projektanci zaczęli sprzedawać odzież pod własnym nazwiskiem. Za pioniera uważa się Charlesa Fredericka Wortha, angielskiego krawca działającego w Paryżu. W 1858 roku założył on dom mody i zaczął wszywać do sukien etykietę ze swoim nazwiskiem, podobnie jak artysta podpisuje obraz. Upowszechnienie metek ułatwiły w XIX wieku krosna żakardowe. Umożliwiały one tkanie napisów i znaków w wąskich taśmach, które cięto potem na pojedyncze etykiety (zob. Maszyna żakardowa).
W XX wieku doszedł obowiązek podawania składu surowcowego, a symbole konserwacji ujednolicono w międzynarodowym systemie GINETEX i normie ISO 3758.
Rodzaje wszywek odzieżowych
Metki do ubrań dzieli się według technologii wykonania, ponieważ to ona decyduje o trwałości, wyglądzie i możliwym poziomie detalu.
| Rodzaj | Jak powstaje wzór | Cechy | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Wszywka żakardowa (tkana) | Logo i tło tworzą przędze przeplatane podczas tkania; wzór jest częścią struktury materiału. | Najwyższa trwałość, wzór nie ściera się w praniu; ograniczona liczba kolorów; drobne detale wymagają odpowiedniej gęstości. | Znak marki, rozmiar, nazwa kolekcji. |
| Metka drukowana (na taśmie satynowej, poliestrowej lub bawełnianej) | Druk termotransferowy lub sitowy na gotowej taśmie. | Dużo tekstu w małym formacie, niski koszt; nadruk może z czasem blednąć. | Etykiety składu i konserwacji. |
| Wszywka sublimacyjna | Barwnik przenoszony z papieru transferowego w strukturę włókien poliestrowych pod wpływem temperatury. | Pełna kolorystyka, przejścia tonalne i zdjęcia; wymaga jasnego, poliestrowego podłoża. | Wielobarwne grafiki, krótkie serie promocyjne. |
| Chorągiewka (metka flagowa) | Złożony odcinek taśmy wszyty w szew zewnętrzny, zwykle żakardowy. | Widoczny akcent marki na zewnątrz wyrobu. | Kieszenie, szwy boczne, torby, czapki. |
| Naszywki i emblematy | Haft, żakard lub inne techniki na podkładzie tekstylnym. | Element dekoracyjny, często większy niż metka. | Odzież robocza, sportowa, mundury. |
Szczegółowe porównanie żakardu i sublimacji zawiera artykuł Sublimacja na taśmach i smyczach. Opis technologii tkanych etykiet zawiera artykuł Etykiety żakardowe: jak powstaje tkana metka.
Wykończenie i sposób wszycia
Wygoda i wygląd wszywki zależą także od sposobu konfekcji. Najczęściej stosowane warianty to:
- metka cięta prosto: przyszywana na czterech krawędziach, najprostsza w produkcji;
- metka z podwiniętymi końcami: brzegi zagięte pod spód, przyszywana na krótszych bokach;
- metka składana na pół (końce razem, tzw. pętla): wszywana w szew, często jako chorągiewka;
- składanie typu Manhattan, V lub „wieszak”: warianty, w których pole widoczne i zapas na szew dobiera się do konkretnego miejsca wszycia.
Przy projektowaniu składanej metki trzeba rozróżnić trzy wymiary: całkowity, pole widoczne po złożeniu oraz zapas na szew lub podwinięcie. Logo musi zmieścić się w polu widocznym.
Wymogi prawne w UE: co musi znaleźć się na metce
Etykietowanie składu surowcowego wyrobów włókienniczych reguluje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1007/2011. Wynika z niego m.in., że:
- wyrób musi mieć oznaczony skład włókien, przy czym dozwolone są wyłącznie nazwy włókien wymienione w załączniku I (np. „poliester”, „elastan”, „bawełna”);
- przy wyrobach wieloskładnikowych podaje się wszystkie włókna z udziałem procentowym w kolejności malejącej;
- etykieta ma być trwała, czytelna, widoczna i łatwo dostępna oraz pewnie przymocowana;
- w kraju sprzedaży oznaczenie musi być w jego języku urzędowym; w Polsce po polsku.
Symbole konserwacji (pranie, wybielanie, suszenie, prasowanie, czyszczenie profesjonalne) nie są w UE wymagane rozporządzeniem 1007/2011, ale stosuje się je powszechnie według systemu GINETEX / ISO 3758. Szerzej o tym w poradniku Etykiety pielęgnacyjne do odzieży.
Wszywki na zamówienie: co określa się w zapytaniu
Przy zamawianiu metek z logo do wszycia producent potrzebuje zwykle:
- pliku z logo, najlepiej wektorowego (PDF z tekstami zamienionymi na krzywe albo CorelDRAW);
- wymiaru metki i miejsca wszycia;
- kolorów tła i wzoru;
- sposobu cięcia i składania;
- liczby sztuk dla każdego wariantu (np. rozmiaru) i oczekiwanego terminu.
Wymiary, kontrast i czytelność znaku omawia poradnik Jak zaprojektować wszywkę żakardową.
Najczęstsze pytania
Czym różni się wszywka od metki?
W języku potocznym oba słowa oznaczają to samo. Ściśle biorąc, „metka” to każda etykieta z informacją o produkcie (także kartonowa zawieszka), a „wszywka” to metka przyszyta na stałe.
Która wszywka jest najtrwalsza?
Wszywka żakardowa, ponieważ wzór jest utkany z przędz, a nie nadrukowany na powierzchni. Nie ściera się więc w praniu.
Czy na metce musi być skład?
Tak. W UE wyroby włókiennicze muszą mieć oznaczony skład surowcowy zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1007/2011, w języku kraju sprzedaży.
Czym jest wszywka sublimacyjna?
To metka z poliestru, na którą grafikę przenosi się metodą sublimacji. Pozwala to uzyskać pełną kolorystykę i przejścia tonalne, niedostępne w żakardzie.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1007/2011 w sprawie nazw włókien tekstylnych oraz etykietowania wyrobów włókienniczych, eur-lex.europa.eu
- Wikipedia, hasło „Metka (handel)”, pl.wikipedia.org
- Wikipedia, hasło „Charles Frederick Worth”, en.wikipedia.org