Materiały
Gumy pasmanteryjne: rodzaje, budowa i parametry
Rdzeń z lateksu lub elastanu w tekstylnym oplocie: jak zbudowana jest guma odzieżowa i czym różnią się jej konstrukcje.

Guma pasmanteryjna (guma odzieżowa, gumka, taśma elastyczna) to wąski wyrób włókienniczy, w którego strukturę wprowadzono nitki elastomerowe, czyli lateksowe lub elastanowe. Dzięki nim taśma rozciąga się pod obciążeniem i wraca do pierwotnej długości. Gumy stosuje się w pasach spodni i spódnic, w bieliźnie, odzieży sportowej, mankietach, obuwiu, a także w wyrobach medycznych, meblarskich i technicznych. Należą do pasmanterii, czyli wąskich wyrobów tekstylnych.
Z czego zbudowana jest guma
Każda guma pasmanteryjna składa się z dwóch elementów:
- rdzenia elastycznego: nitek lateksowych (z kauczuku naturalnego lub syntetycznego) albo przędzy elastanowej, odpowiedzialnych za rozciągliwość i powrót;
- oplotu: przędz poliestrowych, poliamidowych lub bawełnianych, które tworzą powierzchnię, nadają chwyt, kolor i chronią rdzeń przed ścieraniem.
Lateks i elastan
Gumowe nici zawdzięczają trwałość wulkanizacji, czyli sieciowaniu kauczuku siarką. Proces opatentowali niezależnie Thomas Hancock w Anglii (21 listopada 1843) i Charles Goodyear w USA (1844). Goodyear odkrył go przypadkiem już w 1839 roku.
Elastan (w Ameryce Północnej „spandex”, znany pod marką Lycra) to włókno poliuretanowe opracowane w 1958 roku przez chemika Josepha Shiversa w laboratoriach DuPont. Wydłużenie przy zerwaniu wynosi 500–1000%. Elastan jest lżejszy i cieńszy od lateksu i lepiej znosi kontakt z olejami i potem. Lateks daje zwykle większą siłę powrotu przy tej samej szerokości.
Rodzaje gum według konstrukcji
O właściwościach gumy w dużej mierze decyduje sposób jej wytworzenia:
| Rodzaj | Jak powstaje | Zachowanie przy rozciąganiu | Typowe zastosowania |
|---|---|---|---|
| Guma tkana | Na krośnie igłowym; nitki elastomerowe biegną w osnowie, przeplatane wątkiem. | Nie zwęża się; zwarta, stabilna, sztywniejsza; trudno ją „przekręcić” w tunelu. | Pasy spodni i spódnic, odzież robocza, wyroby techniczne, gumy z logo. |
| Guma dziana | Na szydełkarce (dziewiarce osnowowej); elastomer wplatany w oczka. | Nie zwęża się; miękka, lekka; można ją przekłuwać igłą bez utraty elastyczności. | Bielizna, odzież dziecięca, mankiety, lekkie wyroby. |
| Guma pleciona | Na plecionkarce; nitki krzyżują się ukośnie. | Zwęża się podczas rozciągania; przekłucie igłą osłabia powrót. | Wciągana w tunele, rękawy, wyroby tanie. |
| Guma żakardowa | Odmiana gumy tkanej; wzór, napis lub logo powstaje w splocie dzięki maszynie żakardowej. | Jak tkana; czytelność wzoru ocenia się także po rozciągnięciu. | Pasy bokserek, legginsów, odzieży sportowej z logo. |
| Gumosznurek | Elastyczny rdzeń w oplocie plecionym, przekrój okrągły lub płaski. | Sprężysty sznur. | Ściągacze, maseczki, akcesoria. |
Osobne grupy stanowią gumy pod sublimację (wybielane i kalandrowane, z gładką powierzchnią pod nadruk), gumy oporowe do sprzętu treningowego oraz gumy z silikonem, czyli antypoślizgowe, np. w pończochach samonośnych.

Gumy odzieżowe z logo i napisami
Napis na gumie można wykonać dwiema metodami:
- żakardowo: logo jest utkane z przędz w strukturze gumy, nie ściera się i nie pęka przy rozciąganiu; liczba kolorów jest ograniczona;
- nadrukiem (sublimacja, sitodruk): pozwala na pełną kolorystykę, ale wymaga odpowiedniego podłoża; nadruk na gumie musi „pracować” razem z nią.
Projektując logo na gumę, trzeba pamiętać, że w gotowym wyrobie jest ona naciągnięta. Litery rozciągają się wtedy wzdłuż, a odstępy między powtórzeniami (raport) rosną. Dlatego wzór sprawdza się na próbce w stanie swobodnym i po rozciągnięciu.

Parametry opisujące gumę
- Szerokość (mm) i grubość.
- Wydłużenie (%): o ile guma się wydłuża przy określonej sile lub do granicy rozciągliwości. Dobra guma odzieżowa rozciąga się co najmniej do dwukrotności długości.
- Siła (N) potrzebna do wydłużenia o zadany procent, czyli jak „mocno trzyma”.
- Powrót (odprężenie): na ile wraca do długości wyjściowej po wielokrotnym rozciąganiu; trwałe wydłużenie oznacza „wyciągnięty” pas.
- Odporność na pranie, temperaturę, chlor i pot. Chlor i wysoka temperatura przyspieszają degradację zarówno lateksu, jak i elastanu, dlatego gumy w strojach kąpielowych dobiera się osobno.
- Chwyt i miękkość: ważne w miejscach kontaktu ze skórą.
Praktyczny dobór parametrów do konkretnego produktu opisuje poradnik Jak dobrać gumę odzieżową i techniczną.
Najczęstsze pytania
Czym różni się guma tkana od dzianej?
Guma tkana jest zwarta i stabilna, dobrze trzyma kształt w pasie. Guma dziana jest miękka i lekka, dlatego częściej stosuje się ją w bieliźnie. Żadna z nich nie zwęża się przy rozciąganiu, w przeciwieństwie do plecionej.
Czy można zrobić gumę z logo?
Tak, jako gumę żakardową (logo utkane) albo z nadrukiem, np. sublimacyjnym.
Z czego są gumki w ubraniach?
Z rdzenia elastomerowego (nici lateksowych lub elastanu) w oplocie z poliestru, poliamidu lub bawełny.
Dlaczego guma w pasie się „wyciąga”?
Elastomer traci zdolność powrotu wskutek starzenia, wysokiej temperatury, chloru lub stałego naciągu. Pomaga dobór odpowiedniej konstrukcji i surowca do warunków użytkowania.
Źródła
- Wikipedia, hasło „Elastic (notion)”, en.wikipedia.org
- Wikipedia, hasło „Spandex”, en.wikipedia.org i pl.wikipedia.org
- Wikipedia, hasło „Vulcanization”, en.wikipedia.org