Gumy pasmanteryjne: rodzaje, budowa i parametry

Rdzeń z lateksu lub elastanu w tekstylnym oplocie: jak zbudowana jest guma odzieżowa i czym różnią się jej konstrukcje.

Aktualizacja 4 min czytania729 słów
Czarne i białe gumy tkane zwinięte w rolki
Gumy tkane SPLOT-PAS

Guma pasmanteryjna (guma odzieżowa, gumka, taśma elastyczna) to wąski wyrób włókienniczy, w którego strukturę wprowadzono nitki elastomerowe, czyli lateksowe lub elastanowe. Dzięki nim taśma rozciąga się pod obciążeniem i wraca do pierwotnej długości. Gumy stosuje się w pasach spodni i spódnic, w bieliźnie, odzieży sportowej, mankietach, obuwiu, a także w wyrobach medycznych, meblarskich i technicznych. Należą do pasmanterii, czyli wąskich wyrobów tekstylnych.

Z czego zbudowana jest guma

Każda guma pasmanteryjna składa się z dwóch elementów:

  • rdzenia elastycznego: nitek lateksowych (z kauczuku naturalnego lub syntetycznego) albo przędzy elastanowej, odpowiedzialnych za rozciągliwość i powrót;
  • oplotu: przędz poliestrowych, poliamidowych lub bawełnianych, które tworzą powierzchnię, nadają chwyt, kolor i chronią rdzeń przed ścieraniem.

Lateks i elastan

Gumowe nici zawdzięczają trwałość wulkanizacji, czyli sieciowaniu kauczuku siarką. Proces opatentowali niezależnie Thomas Hancock w Anglii (21 listopada 1843) i Charles Goodyear w USA (1844). Goodyear odkrył go przypadkiem już w 1839 roku.

Elastan (w Ameryce Północnej „spandex”, znany pod marką Lycra) to włókno poliuretanowe opracowane w 1958 roku przez chemika Josepha Shiversa w laboratoriach DuPont. Wydłużenie przy zerwaniu wynosi 500–1000%. Elastan jest lżejszy i cieńszy od lateksu i lepiej znosi kontakt z olejami i potem. Lateks daje zwykle większą siłę powrotu przy tej samej szerokości.

Rodzaje gum według konstrukcji

O właściwościach gumy w dużej mierze decyduje sposób jej wytworzenia:

RodzajJak powstajeZachowanie przy rozciąganiuTypowe zastosowania
Guma tkanaNa krośnie igłowym; nitki elastomerowe biegną w osnowie, przeplatane wątkiem.Nie zwęża się; zwarta, stabilna, sztywniejsza; trudno ją „przekręcić” w tunelu.Pasy spodni i spódnic, odzież robocza, wyroby techniczne, gumy z logo.
Guma dzianaNa szydełkarce (dziewiarce osnowowej); elastomer wplatany w oczka.Nie zwęża się; miękka, lekka; można ją przekłuwać igłą bez utraty elastyczności.Bielizna, odzież dziecięca, mankiety, lekkie wyroby.
Guma plecionaNa plecionkarce; nitki krzyżują się ukośnie.Zwęża się podczas rozciągania; przekłucie igłą osłabia powrót.Wciągana w tunele, rękawy, wyroby tanie.
Guma żakardowaOdmiana gumy tkanej; wzór, napis lub logo powstaje w splocie dzięki maszynie żakardowej.Jak tkana; czytelność wzoru ocenia się także po rozciągnięciu.Pasy bokserek, legginsów, odzieży sportowej z logo.
GumosznurekElastyczny rdzeń w oplocie plecionym, przekrój okrągły lub płaski.Sprężysty sznur.Ściągacze, maseczki, akcesoria.

Osobne grupy stanowią gumy pod sublimację (wybielane i kalandrowane, z gładką powierzchnią pod nadruk), gumy oporowe do sprzętu treningowego oraz gumy z silikonem, czyli antypoślizgowe, np. w pończochach samonośnych.

Kolorowe gumy dziane na szpulach
Gumy dziane na szpulach. Realizacja SPLOT-PAS.

Gumy odzieżowe z logo i napisami

Napis na gumie można wykonać dwiema metodami:

  • żakardowo: logo jest utkane z przędz w strukturze gumy, nie ściera się i nie pęka przy rozciąganiu; liczba kolorów jest ograniczona;
  • nadrukiem (sublimacja, sitodruk): pozwala na pełną kolorystykę, ale wymaga odpowiedniego podłoża; nadruk na gumie musi „pracować” razem z nią.

Projektując logo na gumę, trzeba pamiętać, że w gotowym wyrobie jest ona naciągnięta. Litery rozciągają się wtedy wzdłuż, a odstępy między powtórzeniami (raport) rosną. Dlatego wzór sprawdza się na próbce w stanie swobodnym i po rozciągnięciu.

Kolorowe gumy żakardowe z utkanymi napisami
Gumy żakardowe z napisami utkanymi w strukturze. Realizacja SPLOT-PAS.

Parametry opisujące gumę

  • Szerokość (mm) i grubość.
  • Wydłużenie (%): o ile guma się wydłuża przy określonej sile lub do granicy rozciągliwości. Dobra guma odzieżowa rozciąga się co najmniej do dwukrotności długości.
  • Siła (N) potrzebna do wydłużenia o zadany procent, czyli jak „mocno trzyma”.
  • Powrót (odprężenie): na ile wraca do długości wyjściowej po wielokrotnym rozciąganiu; trwałe wydłużenie oznacza „wyciągnięty” pas.
  • Odporność na pranie, temperaturę, chlor i pot. Chlor i wysoka temperatura przyspieszają degradację zarówno lateksu, jak i elastanu, dlatego gumy w strojach kąpielowych dobiera się osobno.
  • Chwyt i miękkość: ważne w miejscach kontaktu ze skórą.

Praktyczny dobór parametrów do konkretnego produktu opisuje poradnik Jak dobrać gumę odzieżową i techniczną.

Najczęstsze pytania

Czym różni się guma tkana od dzianej?

Guma tkana jest zwarta i stabilna, dobrze trzyma kształt w pasie. Guma dziana jest miękka i lekka, dlatego częściej stosuje się ją w bieliźnie. Żadna z nich nie zwęża się przy rozciąganiu, w przeciwieństwie do plecionej.

Czy można zrobić gumę z logo?

Tak, jako gumę żakardową (logo utkane) albo z nadrukiem, np. sublimacyjnym.

Z czego są gumki w ubraniach?

Z rdzenia elastomerowego (nici lateksowych lub elastanu) w oplocie z poliestru, poliamidu lub bawełny.

Dlaczego guma w pasie się „wyciąga”?

Elastomer traci zdolność powrotu wskutek starzenia, wysokiej temperatury, chloru lub stałego naciągu. Pomaga dobór odpowiedniej konstrukcji i surowca do warunków użytkowania.

Źródła

Przejdźmy od wiedzy do dobrej specyfikacji.

Opisz produkt, ilość i termin. Zespół SPLOT-PAS pomoże ustalić materiał, technologię i kolejne kroki.

Napisz zapytanie